Podstawa programowa — Biznes i Zarządzanie

Dział dotyczy kompetencji potrzebnych w życiu osobistym, społecznym i gospodarczym. Przedsiębiorczość obejmuje tutaj również współpracę i rozwiązywanie problemów. Uczeń ma analizować własne umiejętności oraz planować ich rozwój. Wymagania P.I obejmują: S01.

• 1–3: rozpoznawanie cech osoby przedsiębiorczej, roli innowacyjności i kreatywności oraz zależności między wiedzą, umiejętnościami i postawami; samoocenę i plan rozwoju.
• 4–5: stosowanie komunikacji werbalnej i niewerbalnej, rozpoznawanie wpływu społecznego oraz sposobów obrony przed manipulacją.
• 6–7: zarządzanie czasem, rozumienie etapów decyzji i stosowanie metod wspomagających wybór.
• 8: organizowanie pracy zespołu, wyjaśnianie jej znaczenia i rozpoznawanie barier współpracy.
• 9–10: kreatywne myślenie, identyfikowanie szans rynkowych, przełamywanie barier i stosowanie technik pobudzających pomysły.
• 11: rozróżnianie rodzajów i źródeł innowacji oraz ocenianie ich wpływu na konkurencyjność przedsiębiorstwa.

Uczeń poznaje etapy projektu i przechodzi od celu do organizacji działań. Znaczenie mają role, terminy oraz zasoby. Podstawa wymaga także analizy problemów po wykonaniu pracy. Wymagania P.II obejmują: S01.

• 1: rozumienie istoty projektu i charakteryzowanie jego etapów na przykładzie.
• 2: określanie celów przy użyciu techniki SMART.
• 3: wyodrębnianie zadań i przypisywanie ról członkom zespołu.
• 4: przygotowanie harmonogramu i prostego budżetu na podstawie danych.
• 5: zmienianie planu prac w czasie realizacji zadań.
• 6: sporządzanie krótkiego sprawozdania z uwzględnieniem problemów i ryzyka.

Ten dział wyjaśnia relacje między rynkiem, państwem, firmą i gospodarstwem domowym. Łączy mechanizm rynkowy ze wskaźnikami opisującymi gospodarkę. Obejmuje również prawa konsumenta i odpowiedzialne zachowania gospodarcze. Wymagania P.III obejmują: S01.

• 1–2: znaczenie przedsiębiorczości dla rozwoju oraz zalety gospodarki opartej na wolności gospodarczej i własności prywatnej.
• 3–4: funkcje i rodzaje rynków, prawo popytu i podaży oraz czynniki wpływające na ich wielkość.
• 5: zależności między państwem, przedsiębiorstwami i gospodarstwami domowymi.
• 6: identyfikowanie podstawowych parametrów gospodarki, w tym PKB, inflacji, zatrudnienia i bezrobocia.
• 7: analizę wpływów i wydatków budżetu państwa oraz samorządu, a także wpływu deficytu i długu publicznego.
• 8–9: korzystanie z ochrony konsumenckiej, w tym reklamacji, oraz rozumienie przejawów patriotyzmu gospodarczego.

Wymagania dotyczą decyzji podejmowanych przez gospodarstwo domowe. Obejmują budżet, podatki, usługi finansowe i zabezpieczenie przyszłości. Ważna jest analiza ryzyka oraz umów, a także bezpieczeństwo korzystania z usług cyfrowych. Wymagania P.IV obejmują: S01.

• 1–3: funkcje, formy i obieg pieniądza, postawy wobec pieniędzy, dojrzałość finansową oraz instytucje rynku finansowego.
• 4: tworzenie budżetu, poprawę zarządzania wydatkami oraz rozpoznawanie i ograniczanie nadmiernego zadłużenia.
• 5–7: rodzaje podatków, różnicę między wynagrodzeniem brutto i netto oraz dobór rozliczeń i ulg PIT.
• 8–9: porównywanie oszczędzania i inwestowania według ryzyka, zysku i płynności; rozpoznawanie spekulacji, hazardu i pułapek oraz symulowanie alokacji środków.
• 10–11: analizę ofert banków, SKOK-ów i instytucji pożyczkowych, realnej stopy procentowej i gwarancji depozytów; bezpieczeństwo bankowości elektronicznej.
• 12–13: oszczędzanie emerytalne, procent składany, zabezpieczenie społeczne oraz porównywanie ubezpieczeń osobowych i majątkowych.
• 14–15: papiery wartościowe, mechanizm inwestowania w akcje oraz krytyczną analizę umów kredytowych, pożyczkowych i ubezpieczeniowych.
• 16–17: korzystanie z wiarygodnych źródeł oraz ocenę etycznych i nieetycznych praktyk finansowych.

Dział opisuje przygotowanie do poszukiwania pracy i planowania rozwoju. Uczeń porównuje swoje kompetencje z potrzebami rynku. Wymagania obejmują także relacje pracownika z pracodawcą. Wymagania P.V obejmują: S01.

• 1–3: analizę ścieżek kariery, planowanie własnych celów zawodowych według SMART oraz ścieżki edukacyjnej z uwzględnieniem życia prywatnego.
• 4–5: porównanie kompetencji z zapotrzebowaniem rynku, analizę ofert, poszukiwanych zawodów i trudności osób bezrobotnych.
• 6: przygotowywanie dokumentów aplikacyjnych.
• 7–8: autoprezentację, korzystanie z informacji zwrotnej i znajomość zasad rozmowy kwalifikacyjnej.
• 9: podstawowe prawa i obowiązki pracownika, także młodocianego, oraz pracodawcy.
• 10–11: porównanie zatrudnienia z samozatrudnieniem i rozpoznawanie konsekwencji nieetycznych zachowań w pracy.

Ten dział wprowadza planowanie własnej działalności i rozumienie zarządzania firmą. Pomysł trzeba odnieść do informacji o klientach i konkurentach. Ocenie podlegają także otoczenie, finanse i odpowiedzialność przedsiębiorstwa. Wymagania P.VI obejmują: S01.

• 1–2: rozumienie procesu zarządzania i jego celów oraz dyskusję o biznesie podczas spotkania z przedsiębiorcą.
• 3–4: poszukiwanie innowacyjnego pomysłu na działalność i zespołowe przygotowanie wstępnej koncepcji biznesu.
• 5–6: znaczenie własności intelektualnej, analizę mikro- i makrootoczenia, mocnych i słabych stron oraz szans i zagrożeń.
• 7–8: identyfikowanie źródeł finansowania i prognozowanie efektów na podstawie przychodów oraz kosztów.
• 9: ocenę etyki, korupcji i społecznej odpowiedzialności przedsiębiorstw.
• 10: prezentowanie koncepcji oraz modyfikowanie jej na podstawie informacji zwrotnej.

Rozszerzenie obejmuje cały przebieg projektu, od zdefiniowania problemu po ocenę efektów. Uczeń dobiera sposób zarządzania do sytuacji. Wymagania odnoszą się do zespołu, interesariuszy, komunikacji i reagowania na ryzyko. Wymagania R.I obejmują: S01.

• 1–2: odróżnianie projektu od procesu oraz dobieranie podejść do zarządzania do celów i charakteru projektu.
• 3: definiowanie problemu i uzasadnianie celów z wykorzystaniem kreatywnego myślenia.
• 4–6: określanie ról wewnętrznych i zewnętrznych, dobór zespołu oraz cech kierownika odpowiednich do projektu.
• 7: analizę otoczenia i interesariuszy, doprecyzowanie celów oraz określanie kamieni milowych.
• 8–10: tworzenie struktury podziału prac, budżetu i źródeł finansowania oraz zarządzanie czasem i organizacją zespołu.
• 11–13: stosowanie technik i narzędzi informatycznych, motywowanie członków zespołu oraz dostosowywanie planu do ryzyka zakresu, czasu i budżetu.
• 14–15: krytyczną ocenę przebiegu, sprawozdania, prezentację wyników i skuteczną komunikację.
• 16–17: stosowanie design thinking oraz identyfikowanie czynników sukcesu na podstawie zrealizowanego projektu.

Ten dział rozszerza analizę mechanizmów gospodarczych i działania państwa. Obejmuje rynek krajowy oraz relacje międzynarodowe. Uczeń pracuje z wykresami, danymi i prognozami, a także ocenia skutki decyzji. Wymagania R.II obejmują: S01.

• 1–2: pojęcie rzadkości, czynniki produkcji i rolę przedsiębiorczości w produkcji.
• 3–5: porównanie monopolu, oligopolu, konkurencji monopolistycznej i doskonałej; skutki ograniczania konkurencji i niedozwolonych praktyk.
• 6–8: analizę krzywych popytu i podaży, zmian równowagi, niedoboru i nadwyżki, cen minimalnych i maksymalnych oraz wpływu konsumentów na ceny.
• 9–11: wyszukiwanie i analizę wskaźników, rozróżnianie wzrostu i rozwoju, faz koniunktury oraz krytyczną ocenę prognoz.
• 12–14: narzędzia państwa i działania antykryzysowe; podejście etatystyczne i liberalne, interwencjonizm i protekcjonizm oraz ich skutki.
• 15–16: formy opodatkowania działalności, progresję i podatek liniowy oraz wpływ polityki fiskalnej na aktywność gospodarczą.
• 17–18: narzędzia polityki pieniężnej NBP i RPP oraz wpływ kursów walut na handel i przedsiębiorstwa.
• 19–21: wspólny rynek UE, swobodę działalności, integrację walutową, współpracę międzynarodową firm, internacjonalizację i globalizację.
• 22–23: znaczenie konsumenta, zadania rzecznika konsumentów i UOKiK oraz poprawne korzystanie z terminologii i źródeł gospodarczych.

Rozszerzenie wymaga oceny instrumentów finansowych i dopasowania decyzji do sytuacji inwestora. Ważna jest relacja ryzyka, rentowności i płynności. Część wymagań dotyczy psychologii decyzji, ubezpieczeń i ochrony konsumenta. Wymagania R.III obejmują: S01.

• 1–3: ocenę własnej skłonności do ryzyka, dobór sposobów jego ograniczania oraz plan oszczędzania lub inwestowania z dywersyfikacją.
• 4–6: porównywanie funduszy i instrumentów rynku pieniężnego, kapitałowego oraz alternatywnych; ocenę samodzielnego inwestowania i inwestowania przez fundusz.
• 7–8: zasady zakupu akcji, obligacji i jednostek funduszy, metody wyboru akcji oraz symulowane inwestowanie na GPW.
• 9: rozpoznawanie błędów decyzyjnych i psychologicznych ograniczeń inwestora.
• 10: dobór ubezpieczenia, analizę karty produktu i OWU, w tym wyłączeń i ograniczeń odpowiedzialności ubezpieczyciela.
• 11–13: funkcje i obieg pieniądza, zadania NBP oraz wpływ podatków na gospodarkę, firmy i gospodarstwa domowe.
• 14–15: zasady zrównoważonych finansów i wybór działań chroniących konsumenta na rynku finansowym.

Uczeń analizuje rynek z perspektywy pracownika, pracodawcy i państwa. Rozszerzenie obejmuje dane o aktywności zawodowej oraz praktyczne działania rekrutacyjne. Ważne są także wynagrodzenia i odpowiedzialność stron zatrudnienia. Wymagania R.IV obejmują: S01.

• 1–3: analizę aktywności zawodowej, zatrudnienia i bezrobocia, popytu i podaży pracy oraz polityki aktywizacji, także osób z niepełnosprawnościami.
• 4–6: motywy pracy, własne mocne i słabe strony, rozwój kariery, uczenie się przez całe życie oraz ocenę możliwości zdobywania doświadczenia.
• 7–8: dobór metod poszukiwania pracy i dopracowanie dokumentów pod konkretną ofertę.
• 9–10: porównanie metod doboru pracowników, analizę ofert i symulację rozmowy z obu perspektyw.
• 11–12: wolontariat albo wizytę u potencjalnego pracodawcy oraz sprawozdanie lub raport z tych działań.
• 13–14: porównanie stosunku pracy z umowami cywilnoprawnymi, skutków wyboru umowy, praw i obowiązków oraz sposobów rozwiązania zatrudnienia.
• 15: systemy płac, formy wynagradzania, składniki kosztów pracy i obliczanie wynagrodzenia netto.
• 16–17: analizę kodeksu etyki firmy, rozpoznawanie mobbingu, przeciwdziałanie mu i zgłaszanie nadużyć.

Dział łączy decyzje rynkowe, organizacyjne i finansowe w plan przedsięwzięcia. Uczeń ma korzystać z danych o odbiorcach i otoczeniu. Przygotowuje również biznesplan oraz uzasadnia przyjęte rozwiązania. Wymagania R.V obejmują: S01.

• 1: klasyfikowanie przedsiębiorstw, w tym startupów, przedsiębiorstw społecznych i spółdzielni, oraz rozpoznawanie innowacyjnych modeli biznesu.
• 2–4: opracowanie pomysłu z danych rynkowych, wyróżnienie oferty, wykorzystanie informacji zwrotnej i zespołowe przygotowanie biznesplanu.
• 5–7: analizę makrootoczenia, badania potrzeb i konkurencji, ankiety, wywiady, benchmarking i tajemniczego klienta oraz profil docelowego odbiorcy.
• 8–9: propozycję wartości, wstępną koncepcję produktu, w tym MVP, oraz określenie zasobów materialnych i niematerialnych.
• 10–12: analizę SWOT z wnioskami, źródła przewagi konkurencyjnej, ochronę własności intelektualnej i przedstawienie koncepcji w Business Model Canvas.
• 13–15: funkcje zarządzania, strukturę organizacyjną, przepływ informacji, opisy stanowisk, rekrutację, selekcję, wynagradzanie, motywowanie i ocenianie pracowników.
• 16–18: obliczanie składek społecznych i zdrowotnych, rozumienie ich przeznaczenia, przywództwo oraz projektowanie procesów z uwzględnieniem organizacji i BHP.
• 19–20: planowanie marketingu, szacowanie przychodów i kosztów oraz obliczanie i interpretowanie rentowności produktu i progu rentowności.
• 21–23: źródła finansowania, rolę inkubatorów, odpowiedzialny rozwój firmy oraz ocenę prawdopodobieństwa i skutków ryzyka.
• 24–25: prezentację biznesplanu z rzeczową argumentacją, wykorzystanie informacji zwrotnej i obronę lub modyfikację koncepcji.